Morphological pattern guide

Sözlük biçimi: kerdene, wendene, ameyene. Fiil tipinin en güvenilir göstergesi.

Edilgen/geçişsizleştiren çatı: birîyayene (kesilmek), gîrîyayene (alınmak), vejîyayene. Dikkat: bîyayene, şîyayene, dîyayene bu kalıba takılır ama edilgen değil, düzensiz mastardır. Kaynak: Malmîsanij 1997 (-îyayene = mesderê fî'lê passîfî).

bîyene (olmak), şîyene (gitmek), dîyene (görmek) ve bunların olumsuz/bileşik biçimleri. Edilgen DEĞİLDİR: gövde -î ile biter, mastar eki normal -(y)ene'dir.

Edilgen mastarın eylem adı karşılığı: vejîyayîş, birîyayîş. Kaynak: Kırkan 2021 (-îyayîş, -îyayene'nin eylem adı).

Ettirgen/geçişli türetim: ronayene, weşanayene, şinasnayene.

o keno, o beno, o yeno. Eril özne uyumu.

a kena, a bena. Dişil özne uyumu.

ê kenê, ê benê. Çoğul özne uyumu.

ma kenîme, ma şîme. 1. çoğul kişi eki.

ti kenî, ti wazenî. Tür süzgeci uygulamayın: aynı yazılış hem fiil çekimi (wazenî, nêkenî) hem ad olabiliyor (dişmenî 'düşmanlık', armenî, Hesenî).

kerdêne, vatêne, şîyêne. Sürekli geçmiş (imperfekt).

bikero, bivînî, bişo. Önek bi- istek-emir kipini kurar.

nêkeno, nêvat, nêbî. Fiil olumsuzluğu nê- önekiyle.

mekere!, mevaje!, meşo! Olumsuz emir. mendene (kalmak) çekimlerini dışlamak için gövde başı sınırlandı. İsabeti düşük görünür (%25) ama bunun sebebi kalıp değil etiketleme: meke (928 token), mekerî, mevace, medê gibi yasaklama biçimleri derlemde NOUN etiketli. Kalıbın kendisi doğru çalışıyor; düzeltilecek olan etiketlerdir.

kerdo, vato, kewto. Bitmişlik (perfekt), eril.

kerda, kewta. Bitmişlik, dişil.

kerd, vat, kewt. Yalın geçmiş; geçişli fiillerde ergatif özne alır.

şîyo, vejîyo, dîyo. Geçişsiz fiillerde bitmişlik.

ronayene, roniştene, rakewtêne, cêreno. Ayrılabilen ön-fiiller gövdeye bitişik yazılır. Mastar ve şimdiki zaman çekimiyle sınırlandırıldı: yalnız ön-fiil araması ad köklerini de getiriyordu.

roniştiş, ronayîş, arêdayîş, rastnuştiş. Ön-fiilli fiilin eylem adı; UD'de ad sayılır.

do bikero, do şêro. Gelecek zaman yardımcısı; ardından bi- çekimi gelir.

kurdan, dewan, çiman. Çoğul + oblik durum; edat ve izafe öbeklerinde.

cinîyan, çekuyan. Gövde sesliyle bitince araya -y- girer.

çimanê …, ziwananê … Çoğul oblik + izafe bağlayıcısı.

destê …, serê … Eril tekil izafe; aynı ek oblik durumda da görülür.

kovara …, serra … Dişil tekil izafe.

nameyê …, keyeya … Sesli ile biten gövdelerde kaynaştırma -y-.

kesî, serrî, lajî. Eril oblik tekil ve bazı çoğullar.

çîyêk, rojêk, cayêk. Belirsiz tekil; yew ile birlikte de kullanılır.

çîyêko newe, dewêka pîl. Belirsiz ad + sıfat bağlayıcısı.

welatêde, vengode. Edatın ada kaynaşmış biçimi.

kerdiş, nuştiş, vatiş. Fiilden ad: en işlek Zazaki yapım eki. Çekimli fiil bu ekle bitmez; özellik alanında VerbForm=Vnoun taşır.

bîyayîş, zanayîş, kombîyayîş. -ayene mastarlarının ad biçimi.

nuştişê …, vatişî … Eylem adının öbek içinde çekimi.

nuştox (yazar), vatox (söyleyen), arêkerdox (derleyen). Eden adı.

rastîye, weşîye, bêvengîye. Ad ve sıfat gövdelerinden dişil soyut ad; yer ve kişi adlarında da (Mamekîye, Bedrîye) aynı ek. X-îyene mastarı olan biçimler ayrıca fiil okunabilir (xirabîye 'bozuldu' / 'kötülük').

miletî, taybetî, welatî. Soyutluk ve mensubiyet.

dişmenî, keyeyênî. Soyut ad ve topluluk adları; aynı yazılış 2. tekil şahıs fiil çekimiyle çakışır (bkz. Fiil çekimi).

kirmanckî, zazakî, tirkî. Dil adları ve biçim zarfları.

lajek, mêrik, kutik. Küçültme ve sevgi eki.

zewacî, kincî. Uğraş ve ilgi adı.

rojawan, dergûşvan. Bakıcı / görevli adı.

birîndar, namdar, xeberdar. Sahip olma; Farsça kökenli ek.

Kurdîstan, şaristan, daristan, zimistan. Yer ve mevsim adları.

çapxane, nêweşxane, hepisxane. Bina ve kurum adları.

dewij, Pîranij, Licokic. Yer-halk adı türetimi.

bêveng, bêkes, bêçare. Olumsuzlayıcı önek (-sız karşılığı).

germin, serdin, zerrîn, xorîn. Maddeden ve addan sıfat. Küçük harfle başlama şartı özel adları (Lezgîn, Mêrdîn) dışarıda bırakır. İsabeti düşüktür (%27): -in/-în eki kamcîn (belirteç), yewbîn (adıl), yewin (sıra sayısı) ve ağızlarda 1. çoğul fiil çekimi (bikîn, vatîn) ile sesteştir. Tür süzgeciyle birlikte kullanın.

merdimane, rojane. Benzerlik ve nispet.

netewî, manewî, qelewî. Nispet sıfatı.

hêdî-hêdî, giran-giran, rey-rey. Aynı sözcüğün tireli yinelemesi.

di-hîrê, ge-gane. Tire ile kurulan birleşik ve ikilemeler.

Özel ad adaylarını taramak için. PROPN süzgeciyle birlikte kullanın.

Kısaltmalar, başlıklar ve vurgulu dizgiler.

Tarih, sayfa ve nicelik anlatımları.

Çok ekli biçimler ve birleşikler; etiketleme hatası aramak için verimli.

mîyûn, çimûn. Güney ağızlarında -an yerine -ûn.

mîyon, çimon. -an çoğulunun bir başka ağız biçimi.

kenû, benû, vûnû. Standart -eno/-ena yerine ağız biçimi.

serre, zerrî. Vate yazımında ayırt edici çift r.

qisey, qij, qelem. Arapça-Farsça kökenli sözcüklerde yaygın.

xo, xebat, xeber. Gırtlak sürtünmelisi.

wendene, weş, wext. Dudak-damak yarı ünlüsü.

xwe, xwi. Standart Zazakide xo; xw- yazımı Kurmancî etkisi.

Tirkiya, xwediyê. Standartta -îya / -îyê beklenir.

Edat öbeklerinde, ergatif öznede ve izafe tamlayanında görülür.

Tamlayan-tamlanan bağlayıcısı taşıyan adlar.

Klasik izafe tamlaması: kitabê lajekî.

Geçişli fiilin geçmiş çekiminde özne oblik, nesne yalın olur.

bi- önekiyle kurulan istek-emir kipi.

Zazaki adlarda dilbilgisel cinsiyet; izafe ve durum ekleri buna bağlıdır.

Çoğulluk; oblik çoğul -an ile birlikte işaretlenir.

Olumsuz fiilin ardından gelen ad: çözümleme hatası aramak için verimli.

Zazakide edatlar adı oblik durumda ister.

nuştişê Ehmedî gibi eylem adı tamlamaları.

Fiilden türemiş ad olarak işaretlenmiş tokenlar; -iş ekinin özellik alanındaki karşılığı.

ek_duzelt.mjs ile düzeltilen 25.119 token: -îye adları, -enî 2. tekil çekimi, -iş eylem adları.